Yusuf Arslan
8 Haziran 2026
Türkiye’de artan kira fiyatları, milyonlarca vatandaş için barınma hakkını ekonomik bir mücadeleye dönüştürdü. Özellikle dar gelirli aileler, kalıcı ve etkili çözümler beklerken, hükümetin İstanbul’da hayata geçireceğini açıkladığı 15 bin konutluk kiralık TOKİ projesi, uzmanlar tarafından mevcut kriz karşısında yetersiz bulunuyor. Kira yükü sürdürülebilirlik seviyesinin çok üzerinde seyrederken, ekonomistler ve şehir planlamacıları sorunun çözümünün kapsamlı sosyal konut politikaları ve gelir artırıcı tedbirlerle mümkün olduğunu belirtiyor.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, en düşük gelir grubundaki haneler, 2023’te konut ve kira harcamalarına gelirlerinin yüzde 29.2’sini ayırırken, bu oranın 2024’te yüzde 33.2, 2025’te ise yüzde 36.6’ya çıkacağı öngörülüyor. Gayrimenkul değerleme platformu Endeksa’nın verilerine göre, 2025’te Türkiye genelinde kira ortalaması 23 bin 84 lira olacak. Bu da, kira giderinin iki asgari ücretle geçinen bir hanenin bütçesinin yüzde 52.2’sine denk geldiği anlamına geliyor. Türkiye Sınai Kalkınma Bankası’nın raporuna göre, ev sahibi olmayan haneler, gelirlerinin yaklaşık yüzde 66’sını kiraya harcamak zorunda kalacak.
Uluslararası standartlara göre, bir hane halkının kira giderine ayırdığı payın yüzde 30’u geçmemesi gerektiği kabul ediliyor. Bu eşiği aşan haneler “barınma yükü altında ezilen haneler” olarak tanımlanırken, oran yüzde 50’yi geçtiğinde ise “aşırı barınma maliyeti” yükü altında kaldıkları kabul ediliyor. Resmi verilere göre, Türkiye’deki kiracı oranı yüzde 27 seviyesindeyken, DİSK-AR raporlarına göre çalışanların yarısı asgari ücret düzeyinde bir gelir elde ediyor, bu da kiracı kesimini ciddi bir risk altına sokuyor.
Kiralık TOKİ projesi, kira fiyatlarında denge sağlama iddiasıyla duyurulmuştu. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, projenin detaylarını açıkladı. İstanbul’da gerçekleştirilecek 15 bin konutun ilk anahtar teslimlerinin bu yılın Eylül ayında yapılması, kira bedelinin bölgedeki rayiç bedelin yarısı seviyesinde olması ve üç yıllık kira sözleşmeleri yapılması planlanıyor. Ancak uzmanlar, TOKİ projelerinin kalıcı sorunlara çözüm getirmediğini vurguluyor. Çalışma ekonomisi uzmanı Prof. Aziz Çelik, İstanbul’da milyonlarca düşük gelirli kiracı bulunduğunu ve bu projeyi “devede kulak” olarak nitelendiriyor. Kiraların rayiç bedellerin yarısı olsa bile asgari ücretliler için zorlayıcı olacağını belirten Çelik, geniş kapsamlı bir kamu destekli kiralık konut projesi ve ücret artışı olmadan bu projelerin etkisiz olduğunu ifade ediyor.
Siyasal iktisatçı İnan Mutlu, sosyal konut projelerinin ve TOKİ’nin sürekli gündemde olmasının, kamuoyunda bu alanda büyük yatırımlar yapıldığı algısını oluşturduğuna dikkat çekiyor; ancak gerçeklerin farklı olduğunu belirtiyor: “2025 yılında kamunun konuta yaptığı sabit sermaye yatırımı 33.7 milyar lira, faize yapılan ödeme ise 2 trilyon 53 milyar lira. Faize ödenenin yalnızca yüzde 1.64’ü konuta yatırıma ayrılıyor. Durum oldukça net, konut meselesinde sadece açılış gösterileri yapılıyor.” Gayrimenkul Yatırım Danışmanı Seçil Akbaş ise Bakan Kurum’un piyasa dengeleme iddialarına karşı çıkarak, Türkiye’deki toplam kiralık konut stokunun düşünüldüğünde, üretilecek konut sayısının piyasayı yeterince etkileyecek büyüklükte olmadığını ifade ediyor.
